Bacaklarda varis: belirtiler, değerlendirme ve tedavi seçenekleri

Varis, cilt altındaki toplardamarların genişleyip kıvrımlı hale gelmesidir. En sık bacaklarda görülür; damarlar kabarık veya düğümlü görünebilir. Bazı kişilerde yalnızca görünüm değişikliği olurken bazılarında ağrı, ağırlık hissi ve şişlik gelişir. Her varis işlem gerektirmez. Değerlendirmede görünümle birlikte yakınmalar ve ciltteki değişiklikler dikkate alınır. [1][2]

Varis neden oluşur?

Bacak toplardamarlarındaki kapakçıklar kanın kalbe doğru ilerlemesine yardımcı olur ve geriye kaçmasını önler. Kapakçıklar yeterince çalışmadığında kan damarda birikebilir; damar genişleyerek belirginleşebilir. Hekimlerin kullandığı “venöz reflü” ifadesi, toplardamarda kanın geriye kaçmasını anlatır. [1][4]

Ailede varis bulunması, ilerleyen yaş, gebelik, fazla kilo ve uzun süre ayakta kalmak veya oturmak varis görülme olasılığını artıran durumlar arasındadır. Ancak bunlardan birinin bulunması, kişide mutlaka varis gelişeceği anlamına gelmez. [1]

Hangi belirtiler değerlendirme gerektirir?

Bacaklarda sızlama, ağrı, ağırlık hissi, ayak bileğinde şişlik ve kaşıntı varise eşlik edebilir. Yakınmalar uzun süre ayakta kaldıktan sonra artabilir, bacakları yükselterek dinlenince hafifleyebilir. Ciltte koyulaşma, kuruluk veya egzama benzeri değişiklikler de görülebilir. [1]

Günlük yaşamı etkileyen yakınmalar, giderek artan şişlik ya da cilt değişiklikleri için hekim değerlendirmesi gerekir. Diz altında açılan ve iki haftada iyileşmeyen yara, venöz ülser açısından değerlendirilmelidir. Daha önce iyileşmiş bir bacak yarası da muayenede belirtilmelidir. İki haftalık süre, yarayı bu süre boyunca değerlendirmeden bekletmek gerektiği anlamına gelmez. [2]

Ani şişlik ile acil belirtileri ayırmak

Bir bacakta yeni başlayan, özellikle aniden fark edilen şişlik ve ağrıyı yalnızca varise bağlamayın. Derin toplardamarda pıhtı, yani derin ven trombozu, tek taraflı ağrı, şişlik ve ciltte renk değişikliğiyle ortaya çıkabilir. Bu belirtiler aynı gün, gecikmeden sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir; nefes darlığının eklenmesini beklemeyin. [3]

Bacak ağrısı ve şişliğine nefes darlığı veya göğüs ağrısı eklenirse 112'yi arayın. Bu tablo, pıhtının akciğer damarına ulaşmasıyla oluşan pulmoner embolinin belirtisi olabilir ve acil yardım gerektirir. Kendiniz araç kullanmayın. Türkiye'deki acil çağrı numarası 112'dir. [3][5]

Varisli damardan kanama olması da gecikmeden değerlendirme gerektirir. Damarda sertleşme ve ağrı gelişmesi ise yüzeyel toplardamar pıhtısını düşündürebilir; bu bulgular da hekim değerlendirmesine neden olmalıdır. [2]

Muayene ve Doppler ultrason neyi gösterir?

Değerlendirme, yakınmaların dinlenmesi ve bacakların muayenesiyle başlar. Ağrının ne zaman arttığı, şişliğin nasıl değiştiği ve daha önce varis tedavisi uygulanıp uygulanmadığı görüşmede paylaşılabilir. Böylece yalnızca damarın görünümü değil, kişiyi nasıl etkilediği de ele alınır. [1][2]

Dupleks, diğer adıyla venöz Doppler ultrason, damarları ve kan akışını değerlendiren bir incelemedir. Varis tanısının doğrulanmasına, ana yüzeyel toplardamarlardaki geriye kaçışın yaygınlığının anlaşılmasına ve tedavinin planlanmasına yardımcı olur. Bu nedenle tedavi seçimini yalnızca dışarıdan görünen damarların kalınlığına göre yapmak yeterli değildir. [2]

Muayenede şu soruların yanıtını istemek yararlı olabilir: İşlem gerekiyor mu, önerilen yöntemin amacı ne, hangi riskler söz konusu ve işlem sonrasında nasıl bir takip yapılacak? Karar verilirken beklenen yararlar, olası zararlar ve kişinin tercihleri birlikte konuşulmalıdır. [2]

Tedavi seçenekleri nasıl belirlenir?

Yürüyüş gibi düzenli hareket, uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçınmak, uygun olduğunda bacakları yükselterek dinlenmek ve sağlıklı kiloyu korumak yakınmaların hafiflemesine yardımcı olabilir. Bunlar genel destek önlemleridir; belirgin yakınma, cilt değişikliği veya yara varsa tıbbi değerlendirmeyi ertelemek için kullanılmamalıdır. [1][2]

Girişim gerektiren, varis ve ana yüzeyel toplardamarda geriye kaçışın doğrulandığı kişiler için NICE kılavuzu şu seçenekleri uygunluk sırasıyla ele alır: [2]

• Damar içi ısı tedavisi: Lazer veya radyofrekans enerjisiyle sorunlu damarın kapatılması hedeflenir. İnce bir kateter damar içine yerleştirilir ve işlem ultrasonla yönlendirilir. [1]
• Ultrason eşliğinde köpük skleroterapisi: Isı tedavisi uygun değilse değerlendirilebilir. Damar içine verilen köpük halindeki maddeyle damarın kapanması amaçlanır. [1][2]
• Cerrahi: Önceki seçeneklerin uygun olmadığı durumlarda sorunlu toplardamarın çıkarılmasını içeren yöntemler düşünülebilir. [2]

Bu sıralama, herkesin aynı işlemi geçireceği anlamına gelmez. Tedaviden sonra yeni varisler oluşabilir ve birden fazla seans gerekebilir. Bu nedenle sonuç, riskler ve ek işlem olasılığı tedavi öncesinde konuşulmalıdır. [2]

Varis çorabı herkes için uygun mu?

Kompresyon çorabı bacağa basınç uygulayarak şişlik ve ağrının azalmasına yardımcı olabilir. Ancak herkese aynı şekilde önerilmez. NICE, varis tedavisinde girişimsel yöntemler uygun değilse kompresyon çorabını bir seçenek olarak ele alır. Bacak atardamarlarında dolaşım sorunu varsa çorap uygun olmayabilir; türü ve uygunluğu sağlık profesyoneliyle belirlenmelidir. [1][2]

Gebelikte yaklaşım ayrıca değerlendirilir. Varise yönelik girişimler istisnai durumlar dışında önerilmez; şişliğin hafifletilmesi için uygun kompresyon çorabı düşünülebilir. Bu karar gebeliği izleyen sağlık ekibiyle birlikte verilmelidir. [2]

Sitedeki genel konu çerçevesine Varis uzmanlık sayfasından (https://drufukozaydin.com/varis/) ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı veya kişisel tedavi önerisi yerine geçmez.

Kaynaklar

[1] NHS. Varicose veins (https://www.nhs.uk/conditions/varicose-veins/). Son gözden geçirme: 1 Temmuz 2024.

[2] NICE. Varicose veins: diagnosis and management — CG168, Recommendations (https://www.nice.org.uk/guidance/cg168/chapter/Recommendations). Yayın: 24 Temmuz 2013; kılavuz genel bakış sayfasındaki son inceleme: 4 Şubat 2016.

[3] NHS. DVT (deep vein thrombosis) (https://www.nhs.uk/conditions/deep-vein-thrombosis-dvt/). Son gözden geçirme: 30 Nisan 2026.

[4] S.B.Ü. Koşuyolu Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi. Varis nedir? (https://kosuyolueah.saglik.gov.tr/TR-493489/varis-nedir.html). Güncelleme: 27 Kasım 2020. Tanım ve kapakçık işlevine ilişkin bölümlerden yararlanılmıştır.

[5] T.C. İçişleri Bakanlığı. 112 Acil Çağrı Merkezi (https://www.112.gov.tr/). Türkiye acil çağrı numarasının doğrulanması.

Kaynaklara erişim: 11 Ekim 2026.