Hemoroid, halk arasında basur adıyla bilinen, makat bölgesindeki damarlı dokularla ilişkili bir sorundur. Kanama, şişlik veya kaşıntı yapabilir; ancak bu yakınmalar tek başına hemoroid tanısı koydurmaz. Özellikle makattan gelen kanı, daha önce hemoroid tanısı konmuş olsa bile, kendiliğinden hemoroide bağlamamak gerekir. Tedaviye karar vermeden önce yakınmanın kaynağı değerlendirilmelidir. [1]
İç ve dış hemoroid nasıl belirti verir?
İç hemoroidler makat kanalının iç bölümündedir. Dışkılama sırasında tuvalet kâğıdında, dışkının üzerinde veya klozette parlak kırmızı kan görülebilir. Kanama çoğu zaman ağrısızdır. Hemoroid dokusu dışarı doğru sarkabilir; bu duruma prolapsus denir. Dışarı sarkan doku rahatsızlık ve ağrıya yol açabilir. [1,3]
Dış hemoroidler makat çevresinde ele gelen şişlik, hassasiyet ve kaşıntıyla kendini gösterebilir. İçinde pıhtı oluştuğunda ağrılı bir şişlik gelişebilir; buna tromboze dış hemoroid denir. Makat ağrısının tek nedeni hemoroid değildir. Muayenede çatlak gibi başka nedenler de araştırılır. [1,4]
Kabızlık, dışkılarken ıkınma, tuvalette uzun süre oturma ve liften yetersiz beslenme hemoroid yakınmalarıyla ilişkilidir. Uzun süren ishal, gebelik ve yaşla birlikte destek dokularının zayıflaması da rol oynayabilir. Tek bir alışkanlıktan yola çıkarak hastalığın nedenini kesinleştirmek doğru olmaz. [1,3]
Her makat kanaması hemoroid değildir
Parlak kırmızı kan görülmesi hemoroidi düşündürebilir, fakat kanın rengi tek başına tanı koydurmaz. Makat çatlağı, bağırsak polipleri, iltihabi bağırsak hastalıkları ve kalın bağırsak ya da rektum kanseri de kanamaya neden olabilir. Bu olasılıkları sıralamak, kanama yaşayan herkesin kanser olduğu anlamına gelmez; amaç, araştırılması gereken bir belirtiyi gözden kaçırmamaktır. [1,5]
Yeni başlayan veya tekrarlayan makat kanaması hekim tarafından değerlendirilmelidir. Dışkılama alışkanlığında değişiklik, açıklanamayan kilo kaybı, karın ağrısı ya da normalden fazla yorgunluk varsa bunlar da görüşmede belirtilmelidir. Hemoroid tedavisi sonrasında kanamanın sürmesi, kanamanın kaynağının yeniden araştırılmasını gerektirir. [1,3,5]
Durmayan ya da çok miktarda olan kanama, büyük kan pıhtıları veya şiddetli ağrı acil değerlendirme gerektirir. Siyah ya da koyu kırmızı dışkı ve kanlı ishalde gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır. Ateş, titreme veya makat çevresinden irin gelmesi de bekletilmemesi gereken belirtilerdir. [2,5]
Hemoroid tanısı nasıl konur?
Tanı, şikâyetlerin dinlenmesi ve muayeneyle başlar. Hekim kanamanın ne zamandır sürdüğünü, ağrı veya sarkma olup olmadığını, dışkılama alışkanlıklarını ve daha önce uygulanan tedavileri sorabilir. Ailede bağırsak hastalığı öyküsü ve önceki endoskopi sonuçları da değerlendirmeye yardımcı olur. [1,4]
Makat çevresinin incelenmesine ek olarak parmakla muayene yapılabilir. Gerektiğinde anoskopi adı verilen, makat kanalının kısa bir aletle görülmesini sağlayan inceleme kullanılır. Bu değerlendirme hem hemoroidleri görmeye hem de benzer yakınmalara yol açan başka sorunları ayırt etmeye yardımcı olur. [1,4]
Her hastaya aynı inceleme yapılmaz. Kanamanın kaynağı açıklanamıyorsa, ek bağırsak belirtileri varsa veya kişinin tarama gereksinimi bulunuyorsa kolonoskopi gibi ileri incelemeler gündeme gelebilir. Hemoroid görülmesi, başka bir kanama nedeninin bulunamayacağı anlamına gelmez. [1]
Tedavi seçenekleri nelerdir?
Tedavi; yakınmaların şiddetine, hemoroidin iç veya dış olmasına, sarkma durumuna ve önceki tedavilere verilen yanıta göre seçilir. Her hemoroid ameliyat gerektirmez. Birçok kişide ilk yaklaşım beslenme ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesidir. [1]
Lif içeren besinler ve uygun sıvı alımı dışkının yumuşak kalmasına yardımcı olur. Ikınmayı azaltmak, dışkılama ihtiyacını ertelememek ve tuvalette gereğinden uzun oturmamak önerilir. Ilık banyo kaşıntı ve ağrıyı hafifletebilir. Bu önlemler yakınmaları azaltmaya yöneliktir; açıklanmamış bir kanamanın muayenesinin yerini tutmaz. [1,2,3]
Krem ve fitil gibi ürünler bazı belirtileri hafifletebilir. Bununla birlikte bu ürünlerin uzun süreli yararına ilişkin kanıt sınırlıdır; uzayan kullanım alerji veya hassasiyet oluşturabilir. Hangi ürünün uygun olduğu ve kullanım süresi hekim ya da eczacıyla görüşülmelidir. Bu yazı belirli bir ilaç veya doz önermez. [1,2]
Beslenme ve alışkanlık değişiklikleri yeterli olmadığında, uygun iç hemoroidlerde poliklinik koşullarında uygulanan işlemler düşünülebilir. Lastik bant ligasyonunda hemoroid dokusuna bir bant yerleştirilir. Skleroterapide dokuyu küçültmek amacıyla enjeksiyon yapılır; kızılötesi koagülasyonda ise ışık enerjisi kullanılır. İşlem seçimi hemoroidin özelliklerine bağlıdır. [1,2]
Belirgin dış hemoroidlerde, ileri derecede iç ve dış hemoroidin birlikte bulunduğu durumlarda veya diğer yöntemlerin yeterli olmadığı hastalarda cerrahi gündeme gelebilir. Hemoroidektomi, sorun oluşturan dokunun çıkarılmasıdır. Bazı iç hemoroidlerde besleyici damarların bağlanması gibi başka cerrahi seçenekler de değerlendirilir. [1]
Bu yöntemlerin ağrı, kanama, iyileşme süreci ve tekrarlama açısından farklı sonuçları olabilir. Ameliyat sonrası idrar yapmada güçlük gibi sorunlar da görülebilir. Bu nedenle yöntemlerin beklenen yararları ve riskleri birlikte konuşulmalıdır; herkes için aynı iyileşme süresi veya kalıcı sonuç sözü verilemez. [1,2]
Değerlendirme öncesinde neler not edilebilir?
Kanamanın sıklığı, ağrının dışkılamayla ilişkisi, ele gelen şişliğin ne zaman fark edildiği ve bağırsak alışkanlığındaki değişiklikler görüşmede yararlı bilgilerdir. Önceki tedaviler ile varsa kolonoskopi raporları da değerlendirmeye katkı sağlar. Şikâyetlerin azalması tek başına kanamanın nedenini açıklamaz. [1]
Konuyla ilgili site içeriğine Hemoroid sayfasından (https://drufukozaydin.com/hemoroid/) ulaşılabilir. Ayrıca hemoroidin nedenleri, belirtileri ve tedavi yöntemleri hakkındaki video yazısı (https://drufukozaydin.com/2026/08/14/hemoroid-nedenleri-belirtileri-ve-tedavi-yontemleri-video/) bulunmaktadır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tanı veya kişisel tedavi önerisinin yerini tutmaz.
Kaynaklar
[1] American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS). Management of Hemorrhoids (2024). Klinik uygulama kılavuzu. https://www.ascrsu.com/ascrs/view/ASCRS-Evidence-Based-Guidelines-and-Expert-Consensus/3982022/all/Management%20of%20Hemorrhoids%20(2024)
[2] NHS. Piles (haemorrhoids). Son gözden geçirme: 1 Nisan 2026. https://www.nhs.uk/conditions/piles-haemorrhoids/
[3] NIDDK. Symptoms & Causes of Hemorrhoids. Son gözden geçirme: Ekim 2016. https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/hemorrhoids/symptoms-causes
[4] NIDDK. Diagnosis of Hemorrhoids. Son gözden geçirme: Ekim 2016. https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/hemorrhoids/diagnosis
[5] NHS. Bleeding from the bottom (rectal bleeding). Son gözden geçirme: 12 Nisan 2023. https://www.nhs.uk/symptoms/bleeding-from-the-bottom-rectal-bleeding/
