Apandis Nedir? Görevi, Hastalıkları, Belirtileri, Tanı ve Tedavi

Apandis, kalın bağırsağın başlangıç bölümüne bağlı, karın sağ alt tarafında yer alan küçük ve ince bir bağırsak uzantısıdır.[6] Apandisin iltihaplanıp enfekte olmasına apandisit denir.[2][6] Apandisit, hastanede gecikmeden değerlendirilmesi gereken bir durumdur.[2][6]

Apandis nedir?

Apandis ile apandisit aynı şey değildir.[6] Apandis bir organın, apandisit ise bu organın iltihaplanmasının adıdır.[6]

Apandis, sindirim kanalının bir parçası olsa da besinlerin sindirilmesi ve emilmesi için zorunlu bir organ değildir.[6][9] Kişiden kişiye değişebilmekle birlikte genellikle karnın sağ alt bölümünde bulunur.[6]

Apandis ne işe yarar?

Apandis uzun yıllar işlevsiz bir organ olarak değerlendirilmişti.[1] Güncel bilgiler, apandis dokusunda bağışıklık sistemiyle ilişkili lenfoid dokular bulunduğunu ve bu bölgenin bağırsak bağışıklığı ile bağırsak mikrobiyotasının, yani bağırsakta yaşayan mikroorganizmaların, dengelenmesine katkıda bulunabileceğini düşündürüyor.[1]

Bu işlevler yalnızca apandise bağlı değildir.[1] İnce ve kalın bağırsaktaki başka lenfoid dokular da benzer görevler üstlenebilir.[1] Bu nedenle apandisin alınması sindirimin veya bağışıklık sisteminin çalışmasını durdurmaz.[1][9]

Apandisin hastalıkları nelerdir?

Akut apandisit

Apandisin en sık karşılaşılan hastalığı akut apandisittir.[3] Apandisin iç açıklığının sertleşmiş dışkı, büyümüş lenfoid doku veya daha seyrek olarak bir oluşum tarafından tıkanması iltihaplanmayı başlatabilir.[3] Bununla birlikte her hastada kesin neden gösterilemeyebilir.[3]

Apandis apsesi ve çevre dokularda iltihabi kitle

İlerleyen apandisitte apandis çevresinde irin birikerek apse oluşturabilir.[5][7] Bazen bağırsaklar ve çevre dokular iltihaplı bölgeyi sınırlayarak bir kitle görünümü oluşturur.[7] Bu durumlarda tedavi planı basit apandisitten farklı olabilir; antibiyotik, apsenin boşaltılması ve uygun zamanda ameliyat seçenekleri birlikte değerlendirilir.[5][7]

Apandis tümörleri

Apandis tümörleri seyrektir.[8] Başlıca gruplar, apandisin iç yüzeyinden gelişen epitelyal tümörler ile nöroendokrin tümörlerdir.[8] Müsin adı verilen jel kıvamındaki maddeyi üreten müsinöz neoplaziler de bu grupta yer alır.[8]

Bu tümörler başlangıçta belirti vermeyebilir.[8] Bazıları apandisit nedeniyle yapılan ameliyattan sonra patoloji incelemesinde tesadüfen saptanır.[8] Tümör şüphesinde değerlendirme ve tedavi; tümörün tipi, yayılımı ve patoloji sonucuna göre planlanır.[8]

Apandisit ne gibi belirtiler verir?

En tipik belirti karın ağrısıdır.[3][6] Ağrı çoğu zaman göbek çevresinde başlar, saatler içinde karnın sağ alt tarafına yerleşir ve giderek şiddetlenir.[3][6] Yürüme, öksürme, derin nefes alma veya bölgeye basılması ağrıyı artırabilir.[3][6]

Apandisite şu yakınmalar eşlik edebilir:[3]

İştahsızlık
Bulantı veya kusma
Ateş
Karında şişkinlik
Gaz çıkaramama
Kabızlık veya ishal

Her hastada klasik tablo görülmez.[3][6] Çocuklarda, ileri yaştaki kişilerde ve gebelikte ağrının yeri veya belirtilerin şiddeti farklı olabilir.[3][6]

Apandisit nasıl teşhis edilir?

Apandisit tanısı tek bir belirtiye ya da tek bir teste dayanmaz.[4][6] Hekim ağrının başlangıcını ve seyrini değerlendirir, karın muayenesi yapar; gerekli görürse kan ve idrar testleriyle görüntüleme yöntemlerinden yararlanır.[4]

Kan testleri enfeksiyon ve iltihap bulgularını gösterebilir.[4] İdrar incelemesi, idrar yolu enfeksiyonu veya böbrek taşı gibi benzer ağrı nedenlerini ayırt etmeye yardımcı olur.[4] Gebelik olasılığı bulunan kişilerde gebelik testi istenebilir.[4]

Görüntülemede ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) kullanılabilir.[4] Çocuklarda, gençlerde ve gebelerde radyasyon içermeyen ultrason çoğu zaman ilk seçeneklerden biridir.[4] Hangi incelemenin uygun olduğuna yaş, gebelik durumu, muayene bulguları ve hastanenin olanakları birlikte değerlendirilerek karar verilir.[4]

Apandisit nasıl tedavi edilir?

Apandisitin temel tedavisi, iltihaplı apandisin apandektomi adı verilen ameliyatla çıkarılmasıdır.[5] Ameliyat kapalı, yani laparoskopik yöntemle veya gerekli durumlarda açık yöntemle yapılabilir.[5] Uygun ekipman ve deneyim bulunduğunda laparoskopik ameliyat çoğu hasta için tercih edilen yaklaşımdır.[7]

Antibiyotikler tedavinin önemli bir parçasıdır.[5][7] Seçilmiş, komplikasyonsuz bazı apandisit olgularında yalnızca antibiyotikle tedavi düşünülebilir; ancak bu yaklaşım her hasta için uygun değildir.[5][7] Antibiyotikle tedavide başarısızlık, hastalığın tekrarlaması veya daha sonra ameliyat gereksinimi olabilir.[7] WSES kılavuzu, uygun seçilmiş erişkinlerde beş yıl içinde tekrarlama riskinin yüzde 39’a kadar çıkabileceğinin tedavi kararı sırasında konuşulmasını önerir.[7]

Apandis delinmişse, karın içinde yaygın enfeksiyon veya apse gelişmişse antibiyotik, ameliyat ve gerektiğinde apsenin girişimsel yöntemle boşaltılması birlikte planlanabilir.[5][7]

Apandis tümörü saptanırsa yalnızca apandisin çıkarılması yeterli olabilir veya ek cerrahi ve onkolojik değerlendirme gerekebilir.[8] Karar patoloji türüne ve hastalığın yayılımına göre kişiye özel verilir.[8]

Apandisit tedavi edilmezse neler olur?

Tedavi geciktiğinde apandis delinebilir veya patlayabilir. Bunun sonucunda:[5][6]

Karın zarında ciddi enfeksiyon, yani peritonit
Karın içinde apse
Enfeksiyonun kana ve tüm vücuda yayılmasıyla sepsis
Bağırsak tıkanıklığı
Daha uzun hastane yatışı ve daha kapsamlı tedavi gereksinimi

gelişebilir.[5][6] Peritonit ve sepsis yaşamı tehdit edebilen durumlardır; acil tedavi gerekir.[5][6]

Apandisin alınması ileride bir eksikliğe sebep olur mu?

Apandisin bağışıklık ve bağırsak mikrobiyotasıyla ilişkili işlevleri bulunduğu düşünülse de organın alınması bilinen bir vitamin, mineral veya sindirim enzimi eksikliğine yol açmaz.[1][9] Bağırsaktaki diğer bağışıklık dokuları bu işlevleri büyük ölçüde karşılayabilir.[1][9]

Apandektomi sonrası iyileşen kişilerin çoğunun yalnızca apandis alınmış olması nedeniyle özel bir diyet uygulaması, sürekli ilaç kullanması veya besin desteği alması gerekmez.[5][9] NIDDK, iyileşme sonrasında çoğu kişinin beslenme, egzersiz veya yaşam biçiminde kalıcı bir değişiklik yapmak zorunda olmadığını belirtir.[5]

Her ameliyatta olduğu gibi apandektominin de yara enfeksiyonu, karın içinde apse, yapışıklık veya nadiren bağırsak tıkanıklığı gibi komplikasyonları olabilir.[5][6] Bunlar apandisin yokluğundan kaynaklanan bir “eksiklik” değil, ameliyatla ilişkili risklerdir.[5][6]

Ne zaman acil değerlendirme gerekir?

Göbek çevresinden başlayıp sağ alt karna yerleşen ve giderek artan ağrı, özellikle ateş, bulantı, kusma veya iştahsızlıkla birlikteyse gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.[3][6] Şiddetli ve tüm karna yayılan ağrı, karında sertlik, bilinç bulanıklığı veya nefes darlığı acil değerlendirme gerektirir.[3][6]

Karın ağrısının pek çok nedeni olabilir.[4][6] Apandisit tanısı evde konulamaz; değerlendirme hekim muayenesi ve gerektiğinde tetkiklerle yapılır.[4]